Posted by Paweł A. Makowski

zasady.pierwszenstwa.(w)

W kolejnym wpisie z serii zatytułowanej: „Savoir vivre a moralność dyplomacji”, zaprezentuję kolejny element dobrego wychowania pt.: Zasady pierwszeństwa.

Pierwszeństwo

Wejście do windy, budynku czy wagonu wiąże się z kwestią pierwszeństwa. Obowiązuje wówczas zasada przepuszczania, przodem kobiet, osób starszych i przełożonych. Przodem przepuszcza się – oczywiście z innych przyczyn – również dzieci. Jeżeli wchodzenie łączy się z otwarciem drzwi, czyni to osoba młodsza. Po przepuszczeniu starszych wchodzi sama, ale upewniwszy się, że nietrzymane już drzwi nie zamkną się gwałtownie przed następnymi osobami. Zdarza się również, że otwierający drzwi zostaje zablokowany przez kolejnych wchodzących, którzy wykorzystują jego jak odźwiernego. Jest to wielce niewłaściwe i wymaga od nadużywających grzeczności, przynajmniej w formie podziękowania. Należy również unikać przesady w ustępowaniu sobie wzajemnie pierwszeństwa przy wchodzeniu, gdyż komiczny jest obraz osób stojących w drzwiach, ale niezdecydowanych na ich przekroczenie. Wielokrotnie powtarzane wzajemne ustępowanie sobie pierwszeństwa było tradycyjnie uważane na świecie za znak rozpoznawalny Polaków. Dobre maniery mają ułatwiać życie codzienne, a nie je utrudniać: zatem osoba, której ustąpiono pierwszeństwa, powinna podziękować i wejść pierwsza, zamiast się krygować.

Te same zasady obowiązują przy wychodzeniu, jednak w przypadku zatłoczonej windy zdrowy rozsądek dyktuje, by opuściła ją najpierw osoba stojąca bliżej wyjścia, bez dbania w tłoku o porządek starszeństwa.

Drzwi

Przy przechodzeniu przez drzwi należy pamiętać, że zawsze przepuszcza się najpierw osoby wychodzące, co dotyczy również windy lub autobusu. Jest to zasada wymagająca absolutnego stosowania, aczkolwiek nie wydaje się oczywista dla wielu ludzi usiłujących przepchnąć się do wnętrza, zanim wyjdą pasażerowie. Tymczasem jest to wymóg nie tylko dobrego wychowania, ale przede wszystkim rozsądku: gdy windę opuszczą osoby wysiadające, dla wsiadających będzie więcej miejsca.

Samochód

Przy wsiadaniu do samochodu dobre wychowanie każe kierowcy otworzyć oraz przytrzymać drzwi przed kobietą lub starszym. Jeżeli samochód prowadzi zawodowy kierowca, miejscem głównego gościa jest prawe tylne siedzenie. Jeżeli samochód prowadzony jest przez właściciela, główny gość siada przy nim z przodu. Przy wysiadaniu z samochodu otwieranie drzwi przez prowadzącego nie jest konieczne.

Wchodzenie do miejsc publicznych

W szczególnych sytuacjach odmienia się porządek wchodzenia. Do restauracji zawsze pierwszy wchodzi mężczyzna, poprzedzając kobietę, której towarzyszy. To stary zwyczaj pochodzący z czasów, gdy karczmy i oberże potrafiły być miejscem niebezpiecznym dla gości. Mężczyzna zatem „osłania” kobietę i upewnia się, że nic jej nie grozi. Jednocześnie może bezzwłocznie skierować się do kierownika sali, by poprosić o stolik lub potwierdzić wcześniejszą rezerwację.

Zasada pierwszeństwa wchodzenia do restauracji mężczyzny kłóci się z naturalnym odruchem dobrego wychowania, jakim jest przepuszczanie kobiety przodem. Ale i dobre wychowanie nie polega na uleganiu naturalnym odruchom, co jest podstawową prawdą głoszoną przez Giovanniego della Casa, autora pierwszego podręcznika dobrych manier: Galateo ovvero de’costumi (O zwyczajach). Istotnie szczególnie w Polsce wiele osób nie przestrzega pierwszeństwa wchodzenia mężczyzny, uważając się przy tym za dobrze wychowanych. Może zresztą w przyszłości przeważy zwyczaj przepuszczania przodem kobiety, jako bardziej elegancki i naturalny. Jednak nadal podręczniki dobrych manier wyróżniają wchodzenie do restauracji w odwrotnym porządku.

Jeżeli wchodzącego do budynku gościa przy drzwiach powitał pracownik, jest praktykowane i rozsądne, by poprzedzał jego, prowadząc do swojego gabinetu oraz wskazując drogę. Powinien to jednak wówczas zapowiedzieć.

Wchodzenie po schodach

Przy wchodzeniu po schodach, jeżeli to konieczne, mężczyzna, człowiek młodszy lub podwładny przepuszcza przodem kobietę, przełożonego oraz ludzi starszych. Przy schodzeniu natomiast, jeżeli schody są wąskie i strome, mężczyzna schodzi pierwszy, by zapobiec potknięciu się kobiety lub osoby starszej na stopniu.

W razie mijania się na schodach osób wchodzących oraz schodzących, pierwszeństwo zawsze przysługuje schodzącym. Widząc schodzącego, wchodzący powinien się zatrzymać i go przepuścić.

Kolejność zajmowania miejsc

W samochodzie kolejność zajmowania miejsc jest zależna od statusu osoby prowadzącej. W Europie kontynentalnej, gdzie obowiązuje ruch prawostronny, miejsca honorowe znajdują się zawsze po prawej stronie, którą samochód parkuje przy chodniku, aby zajmujące je osoby mogły bezpiecznie wysiąść. Jeżeli samochód prowadzi właściciel, pierwsze według ważności jest miejsce przy nim, czyli po prawej stronie z przodu. Gdy kierowcą jest mężczyzna, a jego pasażerami są mężczyzna i dwie kobiety, drugi mężczyzna zajmuje miejsce przy nim, a obie kobiety z tyłu. Gdy wiezie kobietę oraz mężczyznę, kobieta zajmuje miejsce z przodu. Gdy prowadzi samochód kobieta, tę zasadę stosuje się jeszcze prościej: kobiety z przodu, a mężczyźni z tyłu.

Jeżeli samochód prowadzi zawodowy kierowca, który nie jest rozmówcą pasażera, najważniejsze będzie miejsce po prawej stronie z tyłu. Kolejnym według ważności stanie się miejsce po lewej z tyłu, a ostatnim – z przodu przy kierowcy. W samochodach służbowych osobistości i wysokich urzędników, którzy zajmują w nich najważniejsze miejsce po prawej stronie z tyłu – powinni je ustąpić, jeżeli przewożą osobę o jeszcze wyższym statusie lub chcą kurtuazyjnie okazać szacunek towarzyszowi podróży. Zatem przykładowo: ambasador ustąpi swoje miejsce ministrowi, który przybył na rozmowy jako szef delegacji.

Z zasady należy unikać przewożenia normalnym samochodem osobowym więcej niż czterech osób. Jeżeli jednak konieczne jest przewiezienie piątej osoby, wówczas najważniejsze miejsce przeniesie się do przodu, a kolejne znajdą się z tyłu – po prawej, po lewej i jako ostatnie pośrodku. W modelach samochodów oficjalnych, przystosowanych do potrzeb maksymalnie ośmiu osób, na wprost tylnego siedzenia znajduje się dodatkowa ławka, na której zajmuje się miejsca kolejne co do ważności, twarzą do najważniejszych osób siedzących z tyłu.

Pierwsza zajmuje miejsce w samochodzie najważniejsza osoba siedząca z tyłu po prawej stronie. Kierowca otwiera przed nią prawe drzwi bądź przepuszcza się ja lewymi, jeżeli samochód został zaparkowany przy lewym krawężniku. Dopiero potem swoje miejsca zajmują pozostałe osoby, zawsze obchodząc samochód od tyłu, a nie przed oczami najważniejszej osobistości.

W hierarchii miejsc w samolocie ważniejsze znajdują się zawsze w przednich rzędach, obowiązkowo od strony okna. Po pierwsze, dają lepszy widok podróżującemu, po drugie, miejsce koło okna nie wymaga wstawania, by wypuścić siedzącego obok, po trzecie, ważnej osobistości nie grozi wówczas przypadkowe potracenie przez osobę przechodzącą korytarzem.

W następnym wpisie zostanie poruszony temat: „Dłoni”.

Źródło:T. Orłowski, Protokół dyplomatyczny, Ceremoniał & Etykieta, Warszawa 2010.

Zdjęcie: www.logo24.pl