Posted by Paweł A. Makowski

W kolejnym wpisie przygotowującym do uroczystości kanonizacyjnej Jana Pawła II poruszę temat wolności.

Papież uważał wolność jako jedną z konstytutywnych cech ludzkich, w której wyraża się człowieczeństwo. Jednocześnie ukazując, że nikt nie stanie się istotą prawdziwie wolną bez otwarcia się na prawdę.

Ujęcie wolności w prawdzie jest niezmiennym i kluczowym tematem w nauczaniu Jana Pawła II. Już w roku 1964 Karol Wojtyła jako młody biskup, uczestnik Soboru Watykańskiego II, krytykował projekt deklaracji o wolności religijnej za to, że niewystarczająco uwypukla ona związek pomiędzy wolnością i prawdą. Bowiem wolność jest z jednej strony dla dobra prawdy, ale z drugiej strony nie może doskonalić się inaczej jak poprzez prawdę. Ojciec Święty uzasadniał swoją myśl słowami z Ewangelii Janowej: prawda was wyzwoli (J 8,32), co w rozumieniu papieskim wskazuje, że nie ma wolności bez prawdy.

W ocenie Jana Pawła II wolność powinna otwierać każdego człowieka na rzeczywistość, a równocześnie wiązać się często z jej wewnętrzną zależnością. Jest to zależność od prawdy poznanej i uznanej, która powinna prowadzić do niezależności.

Na tej płaszczyźnie wolność jest prawem jednostki, wielkim dobrem, bez którego człowiek nie jest w stanie realizować się w sposób odpowiadający jego naturze. Ponadto jest światłem, pozwalającym na odpowiedzialny wybór celów oraz drogi, która do nich prowadzi. Z tej perspektywy sercem ludzkiej wolności, powinno być prawo do wolności sumienia i religii, gdyż odnoszą się one do relacji człowieka – z Bogiem.

Wolność i prawda

Jan Paweł II poruszając temat wolności wielokrotnie podkreślał, że: wolność ma swoją wewnętrzną logikę, która ją określa i uszlachetnia: jest podporządkowana prawdzie i urzeczywistnia się w poszukiwaniu i w czynieniu prawdy. Dlatego odłączenie wolności od prawdy o człowieku prowadzi do indywidualizmu dyplomaty, w którym zakrada się pokusa samowolnego działania, kierującego się zasadą silniejszego oraz arogancji władzy. W tym wymiarze łamane są często w przebiegły sposób podstawowe prawa człowieka, zwłaszcza w odniesieniu do wolności sumienia i wyznania wiary.

W papieskiej ocenie, stałe odwoływanie się do prawdy o człowieku, pozwala nie tylko nie ograniczać samej wolności, ale także nie stanowić dla niej zagrożenia, ponieważ, wolność stanowi miarę godności oraz wielkości każdego człowieka. Tylko z tej perspektywy egzystencja w warunkach wolności do której dążą ludzie i narody jest przede wszystkim szansą dla rozwoju moralnego. Jednak brak odpowiedzialnego korzystania z wolności, zarówno w wymiarze osobistym, jak i społecznym, stanowi realne zagrożenie dla jej realizacji.

„Wolność” fundamentem praw człowieka

Jan Paweł II zwracał również uwagę, że fundamentem dążenia do wolności są powszechne prawa człowieka. Jednak moralne podłoże powszechnego dążenia do wolności, ujawniło się wyraźnie dopiero podczas bezkrwawych rewolucji, jakie dokonały się w środkowej i wschodniej Europie w 1989 roku. Te historyczne wydarzenia pomimo, iż osadzone są w konkretnym czasie i miejscu, pozwalają wyciągnąć wnioski, które wykraczają daleko poza granice określonego obszaru geograficznego. Bezkrwawe rewolucje, które miały miejsce po 1989 roku pokazały, że poszukiwanie wolności jest niepowstrzymanym dążeniem, które posiada swoje źródło w uznaniu godności i nieocenionej wartości ludzkiej osoby, które wiąże się z działaniem dla jej dobra.

„Wolność” w ujęciu Deklaracji Praw Człowieka

Dokument ten stwierdza w art. 1, że: Wszyscy ludzie rodzą się wolni, obdarzeni równą wolnością i prawami. Natomiast w art. 3 czytamy: Każdy człowiek ma prawo do życia, do wolności i do bezpieczeństwa swojej osoby. Jan Paweł II odnosząc się  do treści dokumentu zwrócił uwagę, że również wolność państw powinna być święta. Państwa muszą być wolne przede wszystkim po to, aby mogły wywiązywać się ze swego pierwszorzędnego obowiązku, jakim jest obrona nie tylko życia, ale i wolności swoich obywateli we wszystkich jej uprawnionych przejawach. Dlatego wolność jest wielkim dobrem, bez której człowiek nie może realizować się w sposób odpowiadający jego naturze. Wolność jest światłem: pozwala odpowiedzialnie wybierać cele i drogę, która do nich prowadzi.

Zdjęcie: goodmoneying.com