Posted by Paweł A. Makowski

uniwersalnosc i kreatywnosc (w)

Zaletą koncepcji etycznej Kohlberga jest jej uniwersalizm. Na ten temat pisałem we wpisie: „Model moralności Kohlberga”. Warto wspomnieć, że za pomocą tego modelu były przeprowadzane badania nad rozwojem moralnym w wielu kulturach. Jest to też model, który podkreśla wartość rozwoju i kreatywności także w sferze moralnej.

Respektowanie zasad moralnych

Należy pamiętać, że przestrzeganie zasad moralnych tylko dlatego, że są narzucone i opłaca się je stosować jest oceniane bardzo nisko. Natomiast przestrzeganie ze względu na konformizm jest oceniane nieco wyżej, lecz w dalszym ciągu zbyt nisko. Bezwzględny rygoryzm nieoparty na własnych autonomicznych przemyśleniach, również nie jest notowany wysoko. Dochodzenie do sądów moralnych na podstawie własnych przemyśleń, jak również zrozumienie, że reguły prawne czy obyczajowe muszą być modyfikowane do istniejących warunków, a także umów – ceni się najwyżej. Jest to model etyki szczególnie przydatny w epoce globalizacji, ze względu na jego uniwersalizm, racjonalizm, elastyczność, które nie są jednak przejawami relatywizmu, a odwołują się do naturalnych intuicji moralnych człowieka.

Stanowisko zbliżone do Kohlebrga możemy spotkać w pracach Piageta, poświęconych teorii rozwoju moralnego oraz pracach Habermasa. Podobne idee można znaleźć w teorii etycznej Rowlsa, teorii rozwoju społecznego Selmana czy teorii rozwoju self Labouvie-Vief.

„Stadny” charakter społeczeństwa

Współcześnie zaczyna dominować pogląd, że na kształtowanie etyki wpływa „stadny” charakter społeczeństwa człowieka, a więc łączenie się w grupy, aby przez ich wspólne działanie osiągnąć więcej niż uzyskuje się w pojedynkę. Etyka ludzka jest zatem genetycznie etyką współdziałania. Tak ją przedstawia na przykład D. Gautier w: Morals by Agreement. Zasady współdziałania umożliwiają przeżycie człowieka jako gatunku oraz jego stały rozwój. Naturalność tych zasad można przyrównywać do praw fizyki lub logiki, zresztą w dużym stopniu one się na nich opierają. Powstała nawet dziedzina nauki, która zajmuje się teorią wszelkiego typu współdziałania – synergetyka. Etyka byłaby niczym innym jak tylko specjalnym przypadkiem synergetyki odniesionej do świata ludzi. Do podobnych wniosków doprowadzają koncepcje oparte na teorii gier o sumie niezerowej, na przykład R. Wrighta. Rozwój kultury i moralności zmierza w kierunku systemu, w którym „gry o sumie niezerowej” – czyli zespołowe działania – zaczynają przeważać nad grami o sumie zerowej. Te „naturalne koncepcje etyki” w żadnym punkcie nie są sprzeczne z etyką chrześcijańską, natomiast ich zaletą jest to, że mają charakter uniwersalny i rozwojowy. W epoce globalizacji i postępu technologicznego ma to szczególnie istotne znaczenie.

Źródło: A. Mirski, Etos twórczy w administracji publicznej, w: Etos urzędnika (red.) D. Bąk, Warszawa 2007.

Zdjęcie: www.pawelbielecki.in