Posted by Paweł A. Makowski

Trudniej jest mówić o dyplomacji oraz rozumieć jej problemy moralne, nie znając historii dyplomacji. Jedna z łacińskich sentencji głosi, że: Historia testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae, czyli historia jest świadkiem czasów, światłem prawdy, życiem pamięci, nauczycielką życia. Bez zrozumienia czasów przeszłych, nie można zrozumieć, teraźniejszości i przyszłości. Dlatego każdego miesiąca w kategorii „Historia dyplomacji”, będzie pojawiał się wpis, ukazujący poszczególne okresy historyczne w dyplomacji.

Jednak na początku podróży do przeszłości, chciałbym zwrócić uwagę, że potrzeba opisania jakiegoś zjawiska, wymaga przede wszystkim jego zdefiniowania. Szczególnie, kiedy mamy do czynienia z tak bogatym w treści zjawiskiem, jak pojęcie dyplomacji. Dlatego zanim będziemy omawiać poszczególne okresy z dziejów dyplomacji, najpierw zdefiniujemy samo pojęcie dyplomacji. O pojęciu dyplomacji pisałem we wpisie pt.: „Definicja dyplomacji”, jednak tym razem, dokonam szerszej analizy tego pojęcia.

Termin „dyplomacja”

Z łatwością można zauważyć, że termin dyplomacja posiada szereg znaczeń odnoszących się do codziennego życia każdego człowieka, jak również do sfery życia publicznego w jego różnorakich aspektach.

W powszechnym przekonaniu dyplomacja jawi się, jako synonim taktu, opanowania czy dyskrecji, kiedy mówimy o kimś, że zachowywał się „dyplomatycznie”. Jednakże termin dyplomacja jest w szczególności związany z działalnością państwową. Bardzo często w odniesieniu do aktywności państwa wykraczającej poza jego granice, zamiennie stosuje się pojęcia „polityka zagraniczna” oraz „dyplomacja”. Zdarza się również, iż używa się pojęcia „historia dyplomacji” na określenie historii stosunków międzynarodowych. To wymieszanie pojęć, tak bliskich znaczeniowo, ale i jednocześnie tak odległych wymaga ich wyjaśnienia.

Znaczenie „państwa” w stosunkach międzynarodowych

Pomimo różnorakich teorii deprecjonujących znaczenie państwa w polityce międzynarodowej, nadal stanowi ono, z jednej strony podstawową formę organizacji społeczeństw narodowych, natomiast z drugiej strony najważniejszego uczestnika stosunków międzynarodowych. Współczesne stosunki międzynarodowe, pomimo różnorakich przemian strukturalnych, wciąż w przeważającej części pozostają stosunkami międzypaństwowymi. Zatem charakter, jak i rozwój stosunków międzynarodowych, wciąż zależy od działalności poszczególnych państw, które wywierają wpływ, bądź na ich bezpośrednie otoczenie, bądź daleko szerszy, uzależniony od znaczenia danego państwa w systemie międzynarodowym oraz jego interesów narodowych.

Polityka zagraniczna

Zasadniczo przez politykę zagraniczną państwa uważa się zorganizowany i skierowany na zewnątrz wysiłek państwa, podporządkowany osiąganiu jego żywotnych interesów, który wyraża się w kształtowaniu jego zewnętrznego otoczenia – czyli w tworzeniu i sprzyjaniu relacji oraz sytuacji korzystnych, zapobieganiu i eliminowaniu sytuacji niekorzystnych. W celu realizacji polityki zagranicznej państwo dysponuje odpowiednimi instrumentami do których należą środki, metody postępowania stosowane przez państwo dla osiągnięcia założonych celów. Realizacja polityki zagranicznej odbywa się w płaszczyźnie dyplomatycznej, militarnej gospodarczej oraz ideologicznej. Wynika z tego, iż dyplomacja jest podstawową, ale nie jedyną, formą zagranicznego działania państwa. Pojęcie to ma zatem większy zakres niż termin „polityka zagraniczna”. Jest więc jego asygnatem, jednym z elementów składających się na całość pojęcia. Jeżeli uznamy, że polityka zagraniczna jest strategią zewnętrznego działania państwa, to dyplomacja jest jego strategią mająca za cel wyszukiwanie problemów, metod i środków najpełniejszej realizacji kierunków polityki państwa w danej sytuacji międzynarodowej. Inaczej mówiąc, dyplomacja jest instrumentem, za pomocą którego państwo wyraża i prowadzi własna politykę zagraniczną.

Skoro zostało stwierdzone, że dyplomacja nie jest tym samym co polityka zagraniczna, to należy zdefiniować jej pojęcie. Termin „dyplomacja” wziął się od greckiego „diploma”, oznaczającego dwa pokryte woskiem, połączone rzemykami i składane do siebie tabliczki na których spisywano instrukcje dla posłów. Po złożeniu treść  nie była widoczna, co podkreślało poufność instrukcji. Były one również dowodem pełnomocnictw posłańców. Pomimo powszechnego stosowania tego pojęcia, „dyplomacja” nie daje się łatwo zdefiniować. Wynika to z różnorakich znaczeń, niejednokrotnie o rozmaitej pojemności, przypisywanych temu pojęciu. W literaturze światowej istnieje kilkaset definicji dyplomacji. Oprócz utożsamiania dyplomacji z polityką zagraniczną jest ona traktowana jako sztuka prowadzenia rokowań, wiedza o stosunkach międzynarodowych, aparat państwowy specjalizujący się w prowadzeniu rokowań, zespół osób zatrudnionych w ministerstwie spraw zagranicznych itp.

Definicja „dyplomacji”

Spośród definicji i znaczeń przypisywanych dyplomacji, daje się wyodrębnić trzy najważniejsze, które najlepiej oddają jej istotę. Jeżeli uznamy, że przez dyplomację należy rozumieć specyficzną treść i formę działania państwa, jak również zespół osób oficjalnie reprezentujących państwo w jego stosunkach z innymi podmiotami prawa międzynarodowego, to w tym ujęciu na definicję dyplomacji składają się trzy elementy:

Element pierwszy stanowi, że:

dyplomacja jest oficjalną, urzędową działalnością państwa skierowaną na zewnątrz, mająca na celu realizację bieżących zadań polityki zagranicznej państwa oraz zapewnienie ochrony praw i interesów państwa i jego obywateli na drodze prowadzenia rokowań i zawierania umów międzynarodowych.

Element drugi stanowi, że:

dyplomacja to metody działalności wymagające ze względu na zewnętrzny charakter tych działań, taktu, zręczności, ostrożności, umiejętności zawierania kompromisów.

Element trzeci stanowi, że:

dyplomacja to aparat organizacyjny oraz ludzie prowadzący tę działalność.

Mając na uwadze powyższe elementy można przyjąć, że:

Dyplomacja to oficjalna działalność państwa reprezentowanego na zewnątrz przez swoje organy i mająca na celu realizację założeń jego polityki zagranicznej na drodze prowadzenia rokowań i zawierania umów międzynarodowych.

Kategoria pt.: „Historia dyplomacji”

Celem kategorii będzie prześledzenie historii dyplomacji na przestrzeni dziejów ludzkości. Jednak biorąc pod uwagę mnogość definicji dyplomacji, przedstawiając dzieje dyplomacji, ograniczę się do ogólnego jej pojęcia, które będzie stanowiło zasadniczy przedmiot analizy. Najważniejszym założeniem kategorii „Historia dyplomacji” będzie omówienie zmian i rozwoju różnych metod oraz form działalności dyplomacji, a także misji dyplomatycznych, które wpływają na kształt moralności dyplomacji.

Źródło: R. Bania, Z dziejów dyplomacji, w: Dyplomacja (red.) M. Wilk, Łódź 2002.

Zdjęcie: www.adelaidereview.com.au